VETERİNER HEKİMLİKTE MESLEK ÖNCESİ EĞİTİM VE ÖNEMİ

Veteriner Hekim Gökhan ASLIM

Giriş

Veteriner Hekimlik Eğitimi, bugün eğitim alan veteriner hekim adaylarından, eğitim verenlere, hizmet sunan veteriner hekimlerden, meslek örgütüne, eğitim kurumlarının yöneticilerinden, ilgili bakanlıkların merkez ve taşra teşkilatlarına, sanayicilerden, çiftçilere toplumun tüm kesimlerini yakından ilgilendiren, sorumluluk yükleyici önemli bir süreçtir.

Hedeflenen, ülke hayvancılığına, ülke ekonomisine katkı sağlamak, Halk Sağlığını, Hayvan Sağlığını, Çevre Sağlığını korumak olunca bu amaca uygun bir gelecek vizyonu içerisinde, geçmişteki artılarla, günümüz eksikliklerini gözetip, çözümler üreten meslek mensuplarının yetişmesi, meslek öncesi eğitimin önemini açıkça ortaya koyuyor.

Ne yazık ki, bir çok veteriner hekimin mesleğini icra edemediği günümüzde, yeni veteriner fakültelerinin açılması ısrarının sürdürülmesinin anlaşılır bir yanı olmadığı gibi, bu ısrar ülke hayvancılığına, dolayısıyla ülke ekonomisine ve insanına vurulacak bir darbedir.

Veteriner Hekimlik mesleği olarak sorumluluğumuz gerçekten çok büyük, bu bakımdan toplumun sorunlarına duyarlılık, akıl ve bilimsellikle yaklaşan, vizyonu geniş, ülkesine hizmet etme anlayışına sahip veteriner hekimler yetiştirmek değişimin anahtarıdır.

Bu özelliklere sahip veteriner hekimler yetiştirilebilmesi için öncelikle;

-Veteriner Fakültelerinin alt yapı sorunları

-Öğrenci sayıları

-Veteriner Hekimlik eğitiminde değişim (AB Mevzuatları ve uygulamalar, Hayvan Refahı, Veteriner Halk Sağlığı vb.)

-Veteriner Eğitimin sürekliliği, yada sürekli mesleki gelişim konuları

İvedilikle gündeme alınarak, çözüm yolları oluşturulmalıdır.

Mezuniyet öncesi, mezuniyet sonrası veteriner hekimlik eğitimi ve sürekli mesleki eğitim ve gelişim alanları bir bütünün ayrılmaz parçalarıdır.

Veteriner Hekimlik mesleğinin 21. yüzyılda üstlenmiş olduğu misyon toplumun tüm kesimlerini ilgilendirmekte olmasına rağmen, toplumun önemli bir kesimi tarafından gözardı edilmektedir ve önemi yeteri kadar kavranamamaktadır.

Günümüzde Veteriner Hekimliği mesleği, Veteriner Halk Sağlığı , Gıda Güvenliği, İlaç, Yem, Gıda Sektörü gibi çok önemli alanlarda hizmet vermekle birlikte sadece hayvan tedavi eden bir meslek olarak algılanmaktan çıkartılmalı, sürekli eğitimin bir amacıda topluma bu duyguyu aşılamak olmalıdır.

Bu bağlamda bilgiye erişim kanallarını bilen, bilgiyi sorgulayan, yorumlayan, gereğinde yetinmeyen veteriner hekimlerin topluma katılması, mezuniyet öncesi eğitimin önemini bizlere göstermektedir.

Toplumun sorunlarına duyarlı, karşılaştığı sorunları sadece veteriner hekimlikle sınırlı görmeyen akıl ve bilimsellikle sorun saptama ve çözme becerisini toplum yararına da kullanabilen “İyi Veteriner Hekimlik” kavramının temelinde Veteriner Hekimlik eğitimin her döneminin ve niteliğinin önemi vardır.

Bu özelliklere sahip veteriner hekimlerin yetiştirilmesi yoğun bir bilgi birikimi yanı sıra bu bilginin uygun koşullarda aktarılıp geleceğin veteriner hekim adaylarının özümseyebileceği olanakları gerektirmektedir. Çağdaşlığı yakalamış, günümüz koşullarına uygun tekniklerin kullanımı çok önemli olmakla birlikte en önemli unsur iletişim ve bilgi paylaşımıdır. Bu nedenle öğretim üyesi başına düşen öğrenci sayısı çok önemlidir.

Veteriner Hekimlik eğitimi; kitap, kütüphane koşulları, internet erişimi, uygulama materyalleri, eğitim maketleri, laboratuar uygulamaları, çitlik uygulamaları gibi çok çeşitli belirleyenlere yakından bağlıdır. Veteriner fakültelerinin sayılarını artırma eğilimi ve siyasi ısrarın, gerekli istatistiki analizler yapıldığında ve bu olanakları sağlama açısından değerlendirildiğinde sorunları çözmekten ziyade, daha büyük sorunlara yol açacağı ortadadır

Eğitimin Amacı ve Sorunları

Avrupa Veteriner Hekimleri Federasyonu (FVE) “Code of Good Practise” İyi Veteriner Hekimlik Kılavuzunda, Veteriner Hekimlerin hayvan refahı, hayvan sağlığı, halk sağlığı ve çevrenin korunmasında önemli bir rol oynamakla beraber çok geniş bir alanda hizmet verdiğine dikkat çekerek mesleğin önemini vurgulamaktadır.

20. yüzyıl sonları ve 21. yüzyıl’da Dünya’da (AB Ülkeleri ve ABD) Veteriner Hekimlik mesleğinde baş döndürücü gelişmeler yaşanmış olmasına rağmen, ülkemizde hala Hayvancılık, Tarım, Veteriner Halk Sağlığı, Gıda Güvenliği, Hayvan Refahı konularında önemli adımlar atılamamış olup, eldeki mesleki verilerin çokta iç açıcı olmaması veteriner biliminin ve veteriner eğitiminin sorgulanmasını gerekli kılmaktadır.

Veteriner Biliminin sağlayacağı gelişmeler, yanlış uygulamalar ve yanlış politikalar yüzünden topluma gerektiği faydayı da sağlayamamaktadır. Bu durum uzun süredir devam eden temel bir sorundur. Veteriner Hekimlik Eğitimi, bu temel sorunun ortaya çıkmasında ve çözümünde üstüne düşen sorumlulukları gerektiği gibi yerine getirememektedir.

Tabi ki bu konuda veteriner eğitiminin üstüne düşeni yapması sorunun tek çözümü olmamakla birlikte siyasi iradenin de aynı amaca hizmet etmesi önemli bir faktördür.

Veteriner Hekimlik eğitiminin, günümüz temel sorunlarına, veteriner hekimlik mesleğinin değişen rol modeline cevap verememesi gelecek adına ciddi endişelere yol açmaktadır.

Ülkemizde ki Veteriner Hekimlik eğitimi hem temel sorunlara yaklaşımı, hem de içerik ve öğrenme, öğretme yöntemleriyle günümüz ve geleceğin gereksinimlerine yanıt verebilecek niteliklerden uzaktır. Bu gerçeği gören ve eğitim müfredatlarını akreditasyon kriterlerine uyarlayan fakültelerimiz olmasına rağmen bir çok Veteriner Fakültesi günümüz standartlarını sağlayamayan bir eğitim sistemi ile eğitim vermektedir. Ayrıca akreditasyon sürecinde; müfredat belirlerken sadece akreditasyon müfredatı olduğu gibi alınmamalı, ülkemizin şartları, fakültelerin içinde bulundukları bölgelerin sosyo-ekonomik yapısı, öğrencilerin gereksinimlerinin çok iyi etüt edilmesi gerekmektedir. Akreditasyon sürecine kadar olan süreçte de fakülte müfredatlarının çok fazla farklılık göstermesi ve bir standardizasyonun bugüne kadar sağlanamamış olması önemli sıkıntılara yol açmaktadır.

Meslek öncesi eğitim de yalnızca fakülte eğitim sistemleri, sağlanan maddi olanaklar, fiziki alt yapı, insan gücü ve siyasi irade kararları kadar, Üniversitelerin vazgeçilmez özelliklerinden biri olan toplum yararına yüksek kalitede insanlar yetiştirmek, insanlığın, milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun özgür düşünce ve bilimsel güce, geniş bir dünya görüşüne sahip veteriner hekimler de yetiştirmek gibi konular çok önemli bir yer tutmalıdır. Fakültelerin sosyal ortamının, rehabilitasyon olanaklarının, boş zamanları değerlendirme olanakları, beslenme, barınma, eğlenme, sosyal ve kültürel aktiviteler, psikolojik danışmanlık hizmetleri, öğrenci tesisleri, öğrenci kulüpleri, her türlü faaliyet alanlarının da meslek öncesi eğitimin gelecek adına çok önemli ve vazgeçilmez unsurları haline getirilmesi kaçınılmaz olmuştur.

Müfredat ve öğrencinin bilgisini ölçme yöntemlerinin ezberlemeye yönelik olmaması, öğrencilerin bireysel yetenek, iletişim becerileri, ekiple birlikte çalışabilme, sezgi, düşünebilme, fikir üretebilme gibi bireysel özellikler de meslek öncesi eğitim de öğrencilere kazandırılmalıdır. Çünkü veteriner fakültelerinin müfredatlarının çok yoğun olması sebebiyle bir çok öğrenci tarafından şikayet konusu olmaktadır. Bu bağlamda ders konularının fazla olması öğrencilerin fazla bilgi edinecekleri anlamına gelmemekte, öğrenciye daha az ama kalıcı ve geleceğe yönelik bilgiler vermek daha uygun gözükmekte ve meslek öncesi eğitimde bu konuda önemle gözetilmelidir.

TABLO I :Türkiye’de Eğitim – Öğretim Yapan Veteriner Fakülteleri ve

Mezun Sayıları

*2005 – 2006 Eğitim – Öğretim yılı sonundaki mezunlar dahildir.

TABLO II : Türkiye’de ve AB Ülkelerinde Veteriner Fakülteleri ve Öğrenci Sayıları

* 2005 – 2006 Öğretim Yılı Verileri

DEĞERLENDİRME

Çağdaş dünyada veteriner hekim gereksinimi; ülkenin coğrafi konumu, doğal yapısı, kaynakları, genel nüfusu, yüksek öğrenim çapındaki öğrenci sayısı, mevcut fakülte ve veteriner hekim sayısı ise ; hayvan varlığı, hayvan hastalıklarının çeşitlilik ve yaygınlık durumu; insan sağlığı; sosyal, kültürel ve ekonomik altyapı; sanayi kapasitesi, uluslararası resmi kuruluşlar ile mesleki örgütlerin görüş, öneri ve yaptırımları gibi kriterler göz önünde tutularak; o ülkenin ilgili bakanlıkları, meslek örgütleri ve eğitim - öğretim kuruluşlarının görüşleri doğrultusunda saptanmaktadır.

Türkiye’de Veteriner Hekim gereksinimi 1960’lı yıllara kadar bu kriterler göz önünde tutularak, ilgili bakanlıklar, meslek örgütleri ve o yıllarda ülkenin tek veteriner fakültesi olan Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi işbirliği ile saptanmış ve uygulanmıştır. 1980’li yıllardan itibaren de veteriner hekim gereksinimi göz önünde tutulmadan, bakanlık, meslek örgütleri, DPT ve fakültelerin görüşleri alınmadan çok sayıda yeni fakülteler açılmıştır. Bu uygulama Türkiye’de ki veteriner fakültelerinin ve veteriner hekim sayısının kontrolsüz bir şeklide çoğalmasına sebep olmuştur.

1980’li yılların sonuna kadar 7 olan veteriner fakültesi sayısı bugün 17’si aktif eğitim-öğretim verilen 19’a ulaşmıştır.(TABLO I) AB ülkelerinin tamamında 52 veteriner fakültesi (TABLO II) varken ve İtalya gibi bazı ülkelerde bunların bazıları kapatılırken Türkiye’de mevcut şartlar göz önüne alındığında bu sayının çok fazla olduğu ve meslek öncesi eğitim hayatının daha iyi şartlarda sürdürülebilmesi adına radikal çözümler üretmeli ve bunları uygulamaya koymalıyız.

SONUÇ

Meslek öncesi eğitimin kalitesini artırmanın çok çeşitli bileşenlere bağlı olduğunu, bu bileşenlerin bir bütünün parçası olduğunu unutmadan, bütün birimler arasında koordineli bir şekilde eksikleri giderme ve veteriner hekimliği eğitiminin daha iyi şartlarda verilmesini sağlamalıyız. Bu bağlamda;

Mevcut Veteriner Fakültelerinin gerekli alt yapı, insan gücü, öğretim üyesi, uygulama – laboratuar imkanları, maddi kaynaklar gibi önemli faktörleri mutlak surette ve ivedilikle iyileştirilmeli,

Ülkenin mevcut şartları göz önünde bulundurularak yeni Veteriner Fakültesi açılmamalı,

Veteriner Fakülte sayılarının ve öğrenci kontenjanlarının sayısı azaltılmalı,

Akreditasyon koşullarının getirmiş olduğu kriterleri, ülkenin sosyo – ekonomik yapısı, fakültelerin içinde bulunduğu bölgelerin yapısı da göz önünde tutarak daha verimli ve kaliteli hale dönüşmesine olanak sağlamalıdır. Ayrıca Veteriner Fakülteleri arasında ki Müfredat uyuşmazlığı konusunda çalışmalar yapılmalı, standardizasyon sağlanmalı,

Veteriner Hekimliği eğitimi için verilen derslerin içeriğinde uyum sağlanacak şekilde gereksiz tekrarlardan kaçınmalı, derslerde güncel konular ve yenilikler öğrencilere aktarılmalıdır. Değişen veteriner hekimliği mesleği profili eğitime yansıtılmalı, probleme dayalı eğitim sistemleri benimsenmeli ve öğrencilerin aktif olarak derslere katılmaları sağlanmalı,

Öğrencilerin gelecekte hangi alanda çalışacağına dair okul yıllarında karar verebilmesi, geleceğine yön verebilmesi adına özel sektör – fakülte işbirliği içinde, mesleğin çeşitli sektörlerinin tanıtımının yapılması, öğrencilerin hangi alanlarda çalışabileceklerine dair paneller, konferanslar, eğitimler düzenlenmeli,

Öğrenci Stajlarının daha özenle yapılmasına dikkat etmeli, öğrenci ilerde hangi alanda çalışmayı düşünüyorsa o alanda bilgi ve uygulama imkanı bulabileceği yerlerde staj yaptırılmalı,

Meslek Örgütleri ile öğrencilerin irtibatları sağlanmalı, Oda Öğrenci Kolları kurulmalıdır. Meslek Örgütleri tarafından öğrencilere yönelik Konferans, Kongre, Sempozyum, Panel vb. toplantılar düzenlenerek bu toplantılara öğrenci katılımları sağlanmalı, öğrencilerin mesleki olarak daha bilinçli yetişmesine olanak sağlamalı,

Fakültelere daha nitelikli öğrencilerin gelmesini sağlamak adına, Ortaöğretim öğrencilerine Mesleki Tanıtım Programları uygulanmalı,

Üniversiteler, fakülteler, öğrencilerine sosyal, kültürel, sanatsal, sportif faaliyet imkanları sağlayarak, öğrenci rehabilitasyonuna da yeteri kadar önem vermeli ve öğrencilerin sosyal yönünün gelişmesine imkan ve katkı sağlamalı,

ABD ve AB Ülkelerin aksine eğitim ve öğretim sistemleri, fakültelerin açılması, gerekli maddi kaynakların sağlanması gibi durumlar ülkemizde siyasi otorite tarafından sağlanmakta ve çok fazla önem arz etmektedir. Bu bağlamda siyasi iradenin; veteriner fakülteleri, meslek örgütleri ile uyum içinde çalışması ve çözüm üretmesi gerekmekle birlikte her zaman popülist yaklaşımlardan uzak durması gerekmektedir.

Veteriner Hekimliği Eğitiminin başlangıcından günümüze, önemi her geçen gün daha da artan Veteriner Hekimliği mesleğinin geleceğini oluşturacak olan veteriner fakültesi öğrencilerine verilecek meslek öncesi eğitimin ne derece önemli olduğu reddedilemeyecek bir gerçektir.

Mevcut yapı bizlerin geleceğe yönelik ciddi endişeler taşımasına neden olsa da, toplumun her kesimi ile iç içe olan ve toplumun her kesimini yakından ilgilendiren bir meslek grubuna en kaliteli şekilde eğitimin verilmesini sağlamak; ülkeye ve ülke insanına yapılacak en büyük hizmettir.