TRT 2’de canlı olarak yayınlanan ‘Büyüteç’ isimli programın canlı yayın konuğu olan Merkez Birliği Genel Müdürü Bedrettin Yıldırım, önemli açıklamalarda bulundu.

Türk tarımının desteklenmesi gerektiğini ifade eden Yıldırım, “Dünya yeniden gıdaya yöneldi. Aracınıza binmeden hayatınızı sürdürürsünüz ancak ekmek bulmadan hayatınızı sürdüremezsiniz” diye konuştu.

Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği Genel Müdürü Bedrettin Yıldırım, 11 Haziran Çarşamba günü TRT 2’de Hakan Aslan’ın sunduğu ‘Büyüteç’ isimli programın canlı yayın konuğu oldu. Türk tarımının masaya yatırıldığı ve Tarım Kredi Kooperatiflerinin çalışmalarının anlatıldığı programda Yıldırım, yapılacak projeler hakkında da bilgi verdi.

Çiftçilerimizle birlikte hüzünlenir onlarla seviniriz

Konuşmasına Tarım Kredi Kooperatifleri’nin Türk Çiftçisi için ne anlama geldiğini belirterek başlayan Yıldırım, “Tarım Kredi Kooperatifleri, Türk çiftçisiyle özdeşleşmiş bir kurum. Köylümüz için çifttçimiz için Tarım Kredi Kooperatifleri bankadır orda. Biz Ziraat Bankası kadar eski bir kuruluşuz. Uzun yıllardır çiftçilerimizin girdelerini karşıladık. Yaklaşık 2 bin noktada çiftçimizin tarımsal tüm ihtiyaçlarını karşılıyoruz. Zirai Donatım Kurumu çekilince doğan boşluğu Tarım Kredi doldurdu. Kayıtlı olan olmayan Türkiye’deki tüm çiftçilere hizmet veriyoruz.

Çiftçilerimizle sadece maddi bir bağımız yok. Biz köyde onlarla birlikte hüzünlenir onlarla birlikte seviniriz. Böyle bir duygu yoğunluğu var aramızda.” ifadelerini kullandı.

Gıda enerjinin önüne geçti

Dünya da artık gıdanın enerjinin önüne geçtiğini belirten Yıldırım, tüm çalışmaların bu doğrultuda önem kazandığını, Tarım Kredi olarak gıda konusunda üretimden, tüketime, ambalajlanmasından pazarlanmasına kadar her yönüyle çalışma yaptıklarını vurguladı.

Yıldırım, “Gıda artık dünyada en önemli gündem maddesi haline geldi. Küresel ısınma ile birlikte gıda önem kazandı. Enerji de çok önemli ancak gıda son yıllarda önemini artırdı. Aracınıza binmeden hayatınızı sürdürürsünüz ancak ekmek bulmadan hayatınızı sürdüremezsiniz. Dünya yeniden gıdaya yöneldi. Bu saktöre destek vermek yeniden büyük önem kazandı. Biz bu konuda gayret gösteriyoruz” dedi.

Yıldırım, sözlerini şu şekilde sürdürdü:

2,1 milyar YTL krediye ulaştık

2002 yılında Tarım Kredi ve Ziraat Bankası’na çiftçi borçlarından dolayı bir kilitlenme oldu. Çiftçilerimiz kapımızın önünden geçemiyordu. İlk kez çiftçi borçları yapılandırıldı. Biz bu sayede ortaklarımızla bir barış anlaşması yapmış olduk. 2003 yılında Tarım Kredi 330 trilyon kredi kullandırmıştı. Yüzde 59 faizle veriyorduk. Bu ödenmediği takdirde faiz oranı yüzde 80’lere çıkıyordu. 2003 yılından sonra borçlar yapılandırıldı ve istikrarlı ekonomi sayesinde her yıl çiftçilere götürdüğümüz krediyi artırdık, maliyetini de düşürdük.

Bugün 2007 yılı sonu itibariyle kullandırdığımız kredi miktarı 2 milyar YTL oldu. Bu yıl için ise 2 milyar 100 milyon YTL’yi aşmış durumda. Faiz aralığı ise yüzde 7-13 arasında. Ayrıca çiftçilerimiz krediye ulaşabilmek için çok meşekatli bir yol izliyorlardı. Kredi alabilmek için 20 kefil bulmak zorundaydılar. 20 kişi birbirine müteselsil kefalet yöntemi ile kefil oluyordu. Paranın geri dönüşünde ciddi sıkıntılar yaşıyorduk. Bugün verdiğimiz kredinin geri dönüşü yüzde 90-95 oranında. Kuraklıktan dolayı bazı sıkıntılar yaşandı. Yinede geri dönüşüm oranı yüksek. Ciddi bir üretim patlaması var. Başka sıkıntılarda oluyor. Çiftçilerimiz, ürettiklerini pazara götürmede, pazarlamada sıkıntı yaşıyorlar. Bu konuda da çalışmalarımızı hızlandırdık. 2008 yılı sonu için 2.5 katrilyon lira kredi rakamına ulaşmayı hedefliyoruz.

Buğday fiyatları bu yıl yükselecektir

Fiyatlarda yükselme bekliyoruz. 3 yıl önce buğday fiyatları dünya fiyatlarının üzerindeydi. Dünyada 150 dolarken, biz 200 dolara alıyorduk. Ama son yıllardaki kuraklık ciddi anlamda hububatı etkiledi. Buğday fiyatları yükselme gösterdi. TMO buna göre önlemler alıyor. Diğer ürünlerde yükseldi. İhracaatın gözardı edilmemesi lazım. İhracaat olmazsa ürün fiyatları düşer. Bunu teşvik etmemiz lazım, çiftçiler kazansın diye. Pazarlama sıkıntısı var. Ürünlerin bekletilmesi söz konusu ise sıkıntılar doğuyor. Üretilen kirazı iki gün içinde satmak gerekiyor, soğuk hava deposuna koyarsan kırk gün kazanıyorsunuz. Bu tür depolama sıkıntıları var. Girdi fiyatları yüzde yüz arttı. Tarımsal desteklerde o oranda artmış durumda. Buna rağmen dünyanın her yerinde tarım sektörü ciddi destek görüyor. Meşakkatli bir sektör. Tabii afetlerin ilk vurduğu sektör tarım sektörü ve bundan Türk ekonomisi kaybediyor. Bazı tedbirler almak zorundayız. Girdiler azaltılmalı ve sübvansiyon edilmeli, teşvikler artırılmalı, arazilerin toplulaştırılması, kredi maliyetlerinin düşürülmesi, çalışanların sayısının azaltılması gerekiyor.

Rusya’ya giden domates AB’ye gidenden daha temiz

Ben çok dolaşıyorum, haftanın üç günü sahadayım çiftçilerle birlikte oluyoruz. 700 ziraat mühendisimiz sahada. Türkiye’den Rusya’nın anlayışı kabul edilecek gibi değil. Rusya’ya giden domates, AB’ye gidenden daha saf, daha temiz. İkisine de temiz gidiyor. Rusya’nın itirazı niye? Özellikle turizmde avantajları kaybeden İspanya gibi ülkeler bizim ürünlerimizi karalayarak kendi ürünlerini piyasaya sürme peşindeler. Dünyanın her yerinde Türkiye’de üretilen sebzeler çok hızlı tüketildiği gibi aranan ürünlerdir aynı zamanda. Rakip ülkeler bunu çekemiyor. Tarım Bakanlığımızın rakamları ortada. İlaç kalıntısı söz konusu değil. Bakanlığımız bu konudaki çalışmaları devam ediyor. Ama ben yurt dışına giden tüm ürünlerin ciddi tahlilden geçirildiğini biliyorum. Türkiye içinde lokal sıkıntılar olabilir. Her bölgede ziraat mühendisleriyle kontrolleri artırmak lazım. Belki her seranın başında. Çiftçilerimiz bunları bilinçli şekilde kullanmıyor, özellikle ilaç ve gübre konusunda. Türkiye’de yıllık 8 milyon ton gübre tüketilmesi gerekiyor. Ancak şuanda tüketilen miktar 5.5 milyon ton. Toprağın yapısına göre, analiz sonuçlarına göre kullanılması gerekiyor. Ancak buna rağmen; fosfata ihtiyaç varken nitrat atarsanız, nitrata ihtiyaç varken fosfat atarsanız bu doğru olmaz. Ayrıca, kayıt dışı üretilen ilaçlar var. Bu ilaçların çiftçilerimiz tarafından bilinçsizce kullanılması söz sonusu. Ciddi denetim ve bilinçlendirme gerekiyor, bakanlığımızla birlikte bunu yapıyoruz. Bu sorunları geride bırakmak istiyoruz.

Destekleri artırmalıyız

Türkiye’deki desteklerle AB ülkelerinin destekleri çok farklı malesef. Son yıllarda 5.5 katrilyonluk desteği ulaştırdı bakanlık çiftçilerimize. ABD, 50 milyar dolar destek veriyor. AB açık veya dolaylı şekilde ciddi destekler veriyor. Türkiye’de son yıllarda önemli destekler vermeye başladı. Tarım Kredi Kooperatifleri’nin kullandırdığı 2 katrilyonluk kredinin büyük bir bölümü yüzde 7-13 faiz aralığında veriliyor. Normal faiz oranı yüzde 17. Devlet aradaki farkı ödüyor, bu krediyi yüzde 10 sübvanse ederek karşılıyor. Tarımsal destekler daha da artırılmalı. Üretimi artırmalıyız. Biz bunu yapmazsak başka ülkelerin çiftçilerine destek vermiş oluruz. Onların ürünlerini almış oluruz.

Artık Türkiye’de ve dünyada fiyatlar paralellik kazanmaya başladı. Pazarlama için girdilerin düşürülmesi gerekiyor. Rekabet için bu şart. Başka türlü rekabet olmaz. Daha az maliyetle pazara sunmamız gerekiyor.

Çiftçi ürünlerinin pazarlanması gerekiyor

Tarım Kredi Kooperatifleri olarak ürünlerin pazarlanması konusunda ciddi atılımlar yaptık. Son yıllarda çiftçilerimizin ürünlerini almaya başladık başta hububat olmak üzere sözleşmeli üretime ağırlık verdik. Büyük marketlerle anlaşma yapıyoruz. 150 bin tonluk hububat sözleşmesi yaptık. Kiraz, domates, arpa ve ay çekirdeği gibi ürünler başta olmak üzere alıyoruz. Rusya’ya geçtiğimiz yıl domates sattık. Çiftçi ürününü pazarlama konusunda sıkıntıya girerse devreye girip alıyoruz, bu sayede kredi borçlarının ödenmesini de sağlıyoruz.

Artık gübresiz kalmayacağız

İran’daki Razi Gübre Fabrikalarının alınması dünya çapında yapılan bir hamle. Razi’yi bir şirketimiz aracılığıyla aldık. Devletimiz ciddi destek verdi. Cumhurbaşkanımız ve Başbakanımız desteklerini canlı şekilde gördük. Türkiye’de gübre fabrikası vardı. Ancak üretilen ürünlerin hammaddesinin yüzde 80’ni dışarıdan geliyordu. Hammadde konusunda dışa bağımlıydık. 2 yıldır başka komşu ülkelerimiz olmak üzere arayışa girdik. Rusya, Romanya Ukrayna, Tunus ve İran’da çalışma yaptık. İran’la ortak bir yatırım yapmak isterken, İran bize ‘özelleştirmeye çıkarıyoruz ihaleye katılın’ diye teklifte bulundu. Devletimizin üst düzey yetkilileriyle paylaştık. Tarım Bakanımızla İran seyahatimiz oldu ve teşvik ettiler, bizde fabrikayı ülkemize kazandırdık. Türk Çiftçisi artık gübresiz kalmayacak. Daha iyi maliyetle gübre alabilecektir. Türkiye bu fabrikayla çok şey kazandı. Türkiye, gübre konusunda Dünya piyasalarında söz sahibi oldu. Düne kadar randevu bile vermeyenler, hep sıkıntı çıkarıp fiyatları yükselten firmalar, geçtiğimiz günlerde Viyana’da bizimle görüşmek için sıraya girdiler. Şimdi ne olur beraber çalışalım diyorlar. Önümüzdeki günlerde tesis fiilen ve resmen bize geçmiş olacak. Genel kurulu yapılacak ve şirketin yönetimi bize devrolacak.

Dünyada gübre fiyatları son yıllarda ciddi yükseliş gösterdi. Bahar gübresinde bu zammı fiyatlara yansıtmadık, çünkü önlemler aldık. Güz gübresinde sıkıntı olabilir. Dap gübresi geçtiğimiz yıl içinde dünyada yüzde 170 artmış, Türkiye’de yüzde 90 artmış. Üre yüzde 92 artarken, Türkiye’de yüzde 64 arttı. Mümkün olduğu kadar artışları üreticimize yansıtmamaya çalıştık. Enerji kaynakları üretime dönüyor. Artışlar bundan dolayı. Arz-talep dengesi bozuldu. Gübre fiyatlarını stabil hale getireceğiz. Fabrikanın üretimini 6 milyon tona çıkaracağız. Sadece Türkiye’nin değil bölgenin de ihtiyacını karşılayacağız. Dünya fiyatlarını Razi’ye göre belirleyecek, ciddi bir oyuncu olacağız.

Yeni yatırımlarımız var!

Tarım Kredi olarak başka hamlelerde yapacağız. Türkiye’ye gübrenin nakli için lojistik bir firma oluşturacağız. Dubai’de pazarlama için uluslararası bir şirket kurmayı düşünüyoruz. Türkiye’de kuraklığı aşmak için ciddi yatırımlara başlıyoruz. Damla-sulama ürünlerinin araç ve gereçlerini üretimiyle ilgili palanlarımız var. Yine seracılık konusunda yatırımlarımız olacak. Antalya’daki plastik fabrikamızı büyüteceğiz. Önümüzdeki günlerde Antalya OSB içinde bir yatırıma imza atacağız. Yem ve gıda sektöründe yeni hamlelerimiz olacak. Balıkesir’de bulunan tesisimizi zeytin üreticilerimizin tüm ürünlerini işleyebilecek şekilde büyüteceğiz. İç Anadolu da yağ üreten tesisimizi büyüteceğiz ve çiftçilerimizin gelirini artıracağız. Türkiye’de çiftçilerimizin ihtiyaçlarına yönelik tüm araç ve gereçlerin üretiminde aktif olacağız. Ne gerekiyorsa yapacağız. Depolama tesislerine önem verdik, silolar yapıyoruz. Silolorda muhafaza edilecek sertifikalı tohum üretimimiz devam edecek. 80 bin ton sertifikalı tohum üretiyor ve çiftçilerimize ulaştırıyoruz. Sertifikalı tohum demek üretimin ve verimin artması demektir.

Ziraat Mühendisi istihdamını artıracağız

Son 4 yıla kadar ziraat mühendisi istihdamı hiç yapılmadı. Çok sayıda mühendimiz boşta kaldı, başka alanlara kaydılar. Sahada çiftçilerimizin yanında mühendis bulunmaz oldu. Ziraat fakültelerinin cazibesi kalmadı. Üniversitelerde en düşük puanlarda ziraat mühendisi alınır oldu. Ancak son yıllarda bakanlığımız ve Tarım Kredi olarak 2 bin 500 ziraat mühendisi aldık. Yine önümüzdeki günlerde 150 Ziraat Mühendisi daha alıp sahaya göndereceğiz. Bunların istihdam sorunu kalmayacak ve bu durum üretime yansıyacak. 2003 yılında 8 bin 500’lerde olan personel sayısı ile tüm üretim hacmimiz 330 trilyon civarındaydı. Bugün 5 bin 500 kişiyle 2 katrilyonlara ulaştık. Ciddi katkıları oldu. Şu anda işlemler sürüyor ve personel almayı sürdüreceğiz. Bakanlıkta sınav açarak, çok fazla sayıda eleman alacak.

AB uyum sürecini başarılı bir şekilde sürdürüyoruz

AB projelerini Türkiye’de uyguluyoruz. Geçtiğimiz yıl dört ayrı kooperatifte ciddi projeler yaparak hayata geçirdik. Islah ettiğimiz hayvanları çiftçilere dağıttık. Kırsal kalkınma projelerine destek veriyoruz. Uluslar arası Kooperatif Birlikleri üyesiyiz ve ilişkilerimizi iyi bir şekilde götürüyoruz. Ortak projelere imza atıyoruz. 

Türkiye bir numara…

Türkiye’de yetişen sebze ve meyve bir numaradır. Mikroklima iklimine sahip bir ülkeyiz. Bu en büyük avantajımız. Önemli bir coğrafyaya ve bölgeye sahibiz. Bizim sadece pazarlamada ve ambalajlama konusunda sıkıntımız var. Turizmde olduğu gibi en kısa zamanda gıda konusunda ülkemiz çok daha iyi konuma gelecektir. Ben umutluyum, asla umutsuz değilim. Tarım Kredi Kooperatifleri hep çiftçilerimizin yanında olacaktır. Bizi izlemeye devam etsinler. Ayrıca son olarak tarım sigortaları konusunda özen göstermelerini rica ediyorum. Ürünlerini sigortalatmaları halinde herhangi bir felaket durumunda sıkıntı içinde olmayacaklar. Afetsiz ve felaketsiz, bol ve bereketli bir hasat yılı diliyorum.

Deniz yosunu; okyanuslarda, denizlerde ve tatlı sularda yaşayan basit bir su bitkisidir. Kırmızı, yeşil veya kahverengi görünümde olabilir. Kırmızı ve kahverengi görünümdeki suyosunları genellikle denizlerde yaşar.

Yeşil görünümlü olanlar ise çoğunlukla tatlı sularda yaşar. Suyosunları insan ve hayvanlar için yiyecek olarak kullanıldığı gibi, gübre olarak da kullanılır.

Deniz yosunları hemen hemen tüm birincil ve ikincil besleyicileri, iz elementlerini içeren ve tarımda etkisi kanıtlanmış türlerdir. Deniz yosunlarının içeriğindeki en önemli maddelerden bazıları; alginik asit, vitaminler, oksinler, en az iki tür giberilin ve antibiyotikler olup; taze deniz yosununda, kurutulmuş deniz yosunu ununda ve sıvı deniz yosunu ekstraktında bulunabilir. Bu maddelerden alginik asit, toprak düzenleyicisi; diğerleri ise bitki düzenleyicileri olarak değerlendirilebilir.

Özellikle son yıllarda, deniz yosunlarının bitki gelişimi üzerindeki olumlu etkilerinin bir sonucu olarak, bu türlerin özellikle özlerinin tarımda kullanımında artış gözlenmektedir.

Deniz yosunlarının bitki gelişimi üzerine etkisi 2 kısımda incelenebilir:

Toprak Düzenleyici Etki ve Bitki Düzenleyici Etki.

1. Toprak Düzenleyici Etki

1.1. Alginik Asit:

Deniz yosunlarından elde edilen ürünlerin, toprağın yapısını düzenlediği ve toprağın su tutma kapasitesini arttırdığı bilinmektedir. Bu durum, büyük oranda deniz yosunlarının içerdiği alginik asitlerin topraktaki metalik türler ile etkileşmesine atfedilmektedir. Topraktaki metallerle etkileşen alginik asit nemli ortamda şişer ve bu sayede toprağa daha tanecikli bir yapı kazandırır. Kısacası deniz yosunları toprakta iki önemli görevi yerine getirir: toprağın tanecikli yapısını geliştirme ve toprağın su tutma kapasitesini arttırma. Bu sayede bitkilerin kök sistemleri daha da gelişir, topraktaki yararlı mikroorganizmaların sayısı artar ve toprak daha havadar bir yapı kazanır. Deniz yosunlarının varlığında, topraktaki bakteriler poliüronidler olarak adlandırılan organik kimyasal maddeleri salgılar. Poliüronidler; kimyasal olarak toprak düzenleyici alginik asitlere benzer.

2. Bitki Düzenleyici Etki

2.1. Vitaminler

Deniz yosunları (özellikle kahverengi deniz yosunları) sadece bitkilere mahsus vitaminleri içermez; aynı zamanda deniz yosunlarına tutunmuş bakterilerin etkisiyle oluşan vitamin B12 gibi vitaminleri de içerir. Kahverengi deniz yosunlarında bulunan vitamin C miktarı, kaba yoncadaki miktar kadar yüksektir. Bununla birlikte, vitamin A içermezler, fakat vitamin A’nın öncülleri olarak değerlendirilen beta-karoten ve fukoksantin içerirler. İçerdikleri b grubu vitaminleri ise; B1 (tiyamin), B2 (riboflavin), B12, pantotenik asit, folik asit ve folinik asittir. Deniz yosunlarının içeriğinde vitamin E (tokoferol), vitamin K ve bitki gelişimini teşvik edici diğer maddeler bulunur.

2.2. Oksinler

Deniz yosunundaki oksinler indolil asetik asittir. Bu oksinler, hücrelerin gelişmesini teşvik eder. Ayrıca kök ve gövdedeki hücrelerin gelişmesini de teşvik eden oksinler, hücrelerin bölünmemesini ve sadece büyümesini sağlar. Deniz yosunlarında bulunan oksinlerin bu dengeleyici etkisi diğer oksinlerde mevcut değildir.

2.3. Giberillinler

Giberillinler büyümeyi teşvik edici özelliğe sahip hormonlar olup, oksinlerde olduğu gibi büyümeyi kontrol edici özelliğe sahip değildir. Deniz yosunlarında en az iki tür giberillin tespit edilmiştir.

2.4. İz Elementler

İz elementleri; deniz yosunlarının içerdiği en önemli bileşenlerdendir ve deniz yosunlarında iz elementlerinin hemen hemen hepsi, bitkinin kolayca alabileceği formlarda bulunur. Deniz yosunlarında bulunan nişasta, şeker ve karbonhidratlar metal iyonları ile Şelatlar oluşturarak bitkinin metal iyonlarını daha kolay almasına olanak tanır. Şelatlaşma nedeniyle deniz yosunu ürünlerinde bulunan metal iyonlarında çökelme gibi problemler gözlenmez; çoğu zaman bazik topraklarda bile çökelmezler. Bununla birlikte, deniz yosunlarında doğal olarak bulunan metal iyonlarından başka, suni olarak daha fazla metal iyonu da tutturulabilir. Bu, önemli bir endüstriyel uygulama olup, katı ve sıvı haldeki deniz yosunu ekstraktlarının verimliliği bu yolla daha da arttırılabilir.

Deniz yosunu ekstraktlarının bitkiye yapraklardan sprey edilmesiyle, yaprak yüzeyinde bulunan ve fotosentez işlemine önemli oranda katkıda bulunan bakteriler için daha uygun bir besi ortamı oluşmuş olur ve fotosentez oranında artış gözlenir. Oksinler ve Giberillinler gibi maddelerin yapraktan nüfuz etmesiyle fotosentez verimliliği daha da artar. Ayrıca bu yolla yapraklardaki mineral madde hareketliliği de artar ve yaprak gözeneklerindeki muhtemel tıkanmalar da giderilir.

Deniz yosunu özlerinin topraktan uygulanması ile kökteki mineral madde hareketliliği artar ve toprakta bitki tarafından alınamayacak formda bulunan mineraller, kolayca alınabilecek formlara dönüştürülür. Ayrıca, topraktaki faydalı mikroorganizmaların popülasyonunda artış gözlenir ve toprağın su tutma kapasitesi de artmış olur.

2.5. Antibiyotikler

Deniz yosunu içeren ürünler ile muamele edilmiş bitkilerin haşerelere ve hastalıklara karşı dayanım geliştirdikleri bilinmektedir. Kırmızı örümcek, apidler, mildiu, mantarlar vb. etkilere karşı deniz yosunlarının etkisi kanıtlanmıştır.

Bitkilerin salgına yakalanmalarından sonra, çeşitli kimyasal maddeler ile iyileştirilmesi “kemoterapi” olarak bilinir. Deniz yosunlarında bulunan doğal maddeler bu etkiyi gösterdikleri için bitkinin kısa bir süre içerisinde hastalıkların etkisinden kurtulmasına olanak tanır. Deniz yosunlarının bitkilerde yaygın olarak görülen hastalıkları kontrol altına alma mekanizması tam olarak bilinmemekle birlikte, deniz yosunlarının yüksek organik madde içeriğinin etkisiyle, toprakta antibiyotik özellik gösteren maddeler salgılayan bakterilerin popülasyonundaki artışın etkili olabileceği düşünülmektedir.

Deniz Yosunlarının Faydaları

Deniz yosunlarının faydaları özetle şu şekilde sıralanabilir:

• Bitkinin direncini arttırır, büyümesini hızlandırır
• Toprak için gerekli olan mikrobik aktiviteyi arttırır ve bu da bitkinin daha güçlü kök sistemlerine sahip olmasıyla sonuçlanır. Daha güçlü kök sistemleri bitkinin kök hastalıklarına karşı dayanıklı olmasını ve toprağa atılan mineral gübrelerden maksimum seviyede faydalanabilmesini sağlar.
• Deniz yosunları birçok faydalarının yanında, bitkinin hastalıklara ve zararlı böceklere karşı doğal direnme yeteneğini de arttırır.
• Topraktaki besin maddelerinin bitki tarafından alımını kolaylaştırır.
• Bitkideki klorofil seviyesini arttırır ve bu da bitkinin daha fazla fotosentez yapmasına olanak sağlar. Ayrıca; klorofil seviyesinin artması, bitkinin yeşil aksanlarının daha gösterişli ve daha sağlıklı olmasına da imkan tanır.
• Deniz yosunları değişik oranlarda biyolojik uyarıcılar, besleyiciler ve karbonhidratlar içerir.
• Deniz yosunu özleri, bitki gelişimini düzenleyen doğal maddeler içerir. Başlıca tabii bitki gelişim düzenleyicileri; oksinler, sitokininler, indoller ve hormonlardır. Deniz yosunlarındaki bu bitki gelişim düzenleyicileri genellikle çok küçük miktarlarda bulunup, milyonda kısım mertebesindedir. Deniz yosunları, bu miktarın çok küçük bir yüzdesi ile bitki gelişimini düzenler.
• Deniz yosunları bitkilerin soğuğa karşı dayanımını arttırır. Bünyesindeki bitki gelişimini düzenleyici maddelerin etkisiyle dokulardan çok sayıda su molekülünün uzaklaştırır ve boşalan yerlere hormonlar ile minerallerin geçmesini sağlar. Bu yer değişimi mekanizması sayesinde bitki çok düşük sıcaklıklarda bile hayatının sürdürebilir.
• Deniz yosunları, içerdikleri hormonların etkisiyle bazı zararlı böceklerin dişileri tarafından salgılanan ve dişinin üreme isteğini erkek böceğe bildiren feromon ismindeki maddelerin üretilmesini engeller. Böylece; böceklerin çiftleşmeleri ve dolayısıyla üremeleri engellenmiş olur. Bu da; bitkilerin bu böceklerin zararlarından korunmalarını sağlar.
  Su yosunları ot değil, deniz çiçekleridir !

Deniz yosunları üzerinde araştırmalar ve onların kullanılmaları üzerindeki çalışmalar çok uzun yıllardan beri yapılmaktadır. Deniz yosunları M.Ö. 2700 yıllarında kullanılmaya başlanmıştır. Milattan sonraları da tıbbi ve besin maddesi olarak Çin, Japonya ve Kore’de büyük öneme sahip olmuşlardır. Fakat bilimsel metodlarla değerlendirmeleri son yüzyıllarda olmuştur. Genellikle ada ülkelerinde besin olarak kullanılma olanakları nedeniyle dikkati çekerek zamanımıza kadar artan bir ilgiyle gözlenmiştir. Bu nedenle çok uzun bir tarihsel geçmişleri bulunmaktadır. Deniz yosunlarının bilinen en eski kullanım sahası gübre olup en çok uzak doğuda kullanılmıştır.

Avrupa’da 12. yüzyılda Fransa, İrlanda, İngiltere gibi kıyıları geniş ülkelerde bu tip değerlendirme çok olmuştur. Fransa , deniz yosunlarından yararlanmaya genel olarak 17. yy’da başlamıştır. İngiltere de 1720 yılından itibaren yosun toplanmaya başlanmış ve bu yüzyılın sonlarında İskoçya’da yıllık yosun üretiminin 20.000 ton kuru alg ağırlığına eriştiği söylenmektedir. Bu değer de yaklaşık olarak 400.000 ton yaş alg’e eşdeğer kabul edilmektedir (Abetz 1980).

Deniz yosunları; Japonya, Çin, Kore, Filipinler ve benzeri yerlerde yiyecek olarak, Avrupa ve Amerika’da endüstrinin bir çok alanında bazı ürünlerin ham maddesi olarak kullanılmıştır. Bu nedenle deniz yosunları her yönleriyle incelemeye ve üzerinde durulmaya değer organizmalar olarak karşımızda durmaktadırlar. İçinde bulunduğumuz yüzyılda deniz yosunlarından ham madde olarak yararlanma çalışmaları hızlanmış ve bu konuda çok sayıda yeni alg cinslerinden ve türlerinden ürün elde eden endüstriler geliştirilmeye başlanmıştır. Örneğin Danimarka’da agar elde etme denemeleri önem kazanmış ve 1940 yılında “Danimarka agarı” adı altında kırmızı alglerden olan Furcellaria cinsinden bol miktarda ürün elde edilmeye başlanmıştır (Blunden 1992).

Deniz kıyısı uzun ve deniz yosunu bol olan Norveç, İrlanda, Fransa ve Amerika gibi ülkelerde mevcut algleri değerlendirmek için yukarıdaki çalışmaların dışında diğer yararlanma yollarıda aranmış ve gübre olarak fakir toprakların değerlendirilmesinde kullanılmalarına yönelinmiştir. Dolayısı ile gübre sanayi gelişmeye başlamıştır. Deniz yosunlarının tek hücreli, hareket edenleri olduğu gibi, Antarktiklerde yaşayan metrelerce uzunluğunda ve ağırlıkları 100 kg’ı bulan türleri de vardır.

Dünyada ticari olarak büyük ölçüde kullanılan yosun kaynakları genellikle 4 ayrı yosun türünü veya bu türlerden bazılarının karışımını ya da isimleri tam olarak belirlenmemiş türleri kapsamaktadır (Güner ve Aysel 1996);

• Rhodophyta (Kırmızı Algler)
• Phaeophyta (Kahverengi Algler)
• Chlorophyta (Yeşil Agler)
• Cyanophyta (mavi-yeşil algler)

Besin ve diğer ekonomik değerleri tam olarak saptanmış olan deniz yosunları, yeryüzünün 2/3’ünü kaplayan denizlerdeki dağılımı, suların yapısına ve iklimlere göre büyük değişiklikler göstermektedir. Denizler, genellikle suyun üst sınırından, 1000m derinliğe kadar değişik nitelik ve sayıda deniz yosunu ile örtülüdür (Güner ve Aysel 1996). Yosun özleri; meyve depo kayıplarının azaltılması, ürün miktarının, topraktan inorganik besin maddelerinin alınımının, tohum çimlenmesinin ve stres koşullarına direncin arttırılması gibi alanlarda özellikle gelişmiş ülkelerde organik tarımda daha fazla değerlendirilmektedir (Blunden 1991).

DÜNYA TARIMINDA DENİZ YOSUNLARININ KULLANIM OLANAKLARI

Deniz Yosunlarının Kullanım Şekli ve Tarımdaki Etkileri

Günümüzde deniz yosunları birçok ülkede; gerek sıvı ekstrakt gerekse direk olarak toprağa karıştırılmak suretiyle kullanılmaktadırlar. Toprağa direk olarak karıştırıldıklarında; toprak yapısının düzeltilerek, toprak verimliliğinin uzun süre korunması amaçlanmaktadır. Deniz yosunlarının çok eski zamanlardan beri topraktan, gübre olarak kullanıldığı biliniyorsa da sadece 40-50 yıldan beri deniz yosun ekstraktlarının (yosun özü) yapraklardan püskürtme yolu ile uygulanmasının da verim ve ürün kalitesini arttırdığı anlaşılmıştır.

Fransa sahillerinde "maerly" olarak bilinen bazı kırmızı yosunlar, %80 kalsiyum karbonat içerdiği için asitli topraklarda ve turbalarda toprak pH'sını düzenlemek için kireç yerine kullanılmaktadır (Şimşek 1995). Abetz ( 1980), Deniz yosunu ekstraktının yaprak ve toprağa uygulanabileceğini, ancak topraktan yapılan uygulamalarda daha fazla deniz yosun ekstraktı kullanılması gerektiğini bildirmiştir. Fransa, İngiltere, İrlanda ve İzlanda'nın kıyı bölgelerinde deniz yosunları taze veya işlenmiş besin olarak hayvan besiciliğinde kullanılmaktadır (Verkleij 1992).

Genellikle kahverengi alglerin sıvı extraktları tarımda ve bahçe bitkilerinde kullanılmak için pazarlanmaktadır. Bu extraktların çoğu Ascophyllum nodosum adlı yosundan (örneğin “Maxicrop” İngiltere’de imal edilmektedir) hazırlanmaktadır.

Yine Fransa'da “SM3” olarak adlandırılan extraktın yapımında, Fucus serratus ve Laminaria türlerinden yararlanılmaktadır. Bugün pazarlanmakta olan “Kelpak 66” Güney Afrikada, Ecklonia maxima türünden hazırlanmaktadır. Yine “Algifert” Norveç'li bir şirket tarafından; “Seagro” adıyla yeni Zellanda’da; “Seasol” adıyla Avustralya’da imal edilmektedirler.

Bu ürünler, hem kuru hem de ıslak deniz yosununun sıcak su extraktlarından hazırlanmaktadırlar. Bazen de ekstraksiyona hidrolizi kolaylaştırmak için sodyum karbonat eklenmektedir (Blunden ve ark. 1992). Okyanuslar ve denizler; vitamin, mineral ve iz elementlerin zengin kaynağıdırlar, deniz yosunları da tıpki bir sünger gibi bu elementleri yüksek konsantrasyonlarda absorbe etme yeteneğindedirler. Bu nedenle deniz yosunları eskiden beri diğer alanlarda olduğu gibi tarımda da çok geniş bir kullanım alanı bulmuştur (Dring 1986).

Deniz yosunları:

• Kuvvetli kök gelişmesini sağlayarak, bitkilerin topraktan daha fazla besin maddesi ve su almalarını
• Bitkilerde klorofil oluşumunu hızlandırarak yeşil aksamın artmasını, dolayısıyla daha fazla karbonhidrat, protein vb. maddelerin sentezlenmesini
• Bitkilerin hastalık ve zararlılara karşı daha dirençli olmalarını
• Bitkilerin don, kuraklık, yetersiz güneş, aşırı su, aşırı sıcak ve aşırı soğuk gibi çevresel streslere dayanımını sağlarlar.
• Bitkilerin makro ve mikro besin kaynağıdırlar.
  Toprakta bitki tarafından alınamayan özellikle mikro elementleri şelat formuna sokarak bitkinin en yüksek oranda almasını sağlar ve bunları bitkide dengeli hale getirirler.
• Meyve ağaçlarında yan dallanmayı ve meyve tutumunu arttırırlar. Ayrıca çiçek ve meyve dökümünü azaltırlar. Bitkilerde %30’a kadar verim artışı sağlarlar 
• Ürünlerin depolamaya dayanıklılığını arttırırlar.
• Virüslerin çoğalmasını frenler, nematodların zararını azaltırlar.
• Tarım ilaçlarının etkilerini %25 arttırırlar.
• Makro ve mikro besin elementlerinin topraktan dengeli olarak ve uzun süreli alınmasını sağlayarak verimi yükseltirler, kaliteyi düzeltirler,
• Pazar ve ihracat değerini arttırırlar (Blunden ve ark 1992).

Deniz yosun ürünleri toprakta uzun müddet kaldıkları zaman doğal şartlarda kolayca parçalanarak bol miktarda azot (N) ve kalsiyum (Ca) ortaya çıkarmaktadırlar.

Ayrıca iz element olan magnezyum (Mg), mangan (Mn), bor (B), demir (Fe), çinko (Zn), bakır (Cu) ve kobalt (Co) da ihtiva etmektedirler.

Deniz yosunlarının bütün bu etkileri içerisinde bulunan; makro ve mikro elementler (N, Ca, Mg, Mn, B, B, Fe, Zn, Cu, Co), bitki büyüme düzenleyicileri (Oksinler, Sitokininler, Gibberellinler, Absisik Asit) ve betainler gibi bileşiklerden kaynaklanmaktadır (Hong ve ark. 1995).

Dünya Tarımında Deniz Yosunlarının Kullanım Olanakları

Günümüzde, deniz yosunlarının tarımda ve özellikle biyolojik tarımda verim ve kaliteyi arttırmak, bitki büyümesini düzenlemek, hastalık ve zaralılara karşı dayanıklılığı arttırmak, toprak yapısını iyileştirmek ve hayvan besiciliği amaçlarıyla dünyanın birçok bölgesinde kullanıldıkları bilinmektedir.

Deniz yosun ekstraktları birçok ülkede; örtü altı sebzeciliği, meyve (turunçgil, asma, elma, armut vb.) ve süs bitkileri (orkideler vb.) yetiştiriciliğinde yaygın olarak kullanılmaktadır (Güner ve Aysel 1996).

Uzun yıllardan beri denizler tarafından doğal olarak kıyıya atılan bazı deniz algleri tarlalarda gübre olarak kullanılagelmiştir. Bu konuda Avrupa ülkeleri genellikle Kahverengi Alg’lerden Fucus, Ascophyllum ve Laminaria cinslerini kullanmışlardır. Amerika’da ise Macrocystis, Nereocystis gibi büyük talluslu Kahverengi algler değerlendirilmiştir (Güner ve Aysel 1996).

Eski yıllarda deniz yosunu gübreleri çok özen isteyen özel kültürler için kullanılmıştır. Örneğin, Fransa’nın Atlantik kıyılarındaki seralarda sebze yetiştiricileri tarafından çileklerin gübrelenmesinde yararlanılmıştır (Whapham ve ark. 1994). Gübre materyali olarak yalnız kahverengi deniz yosunları değil yeşil ve kırmızı algler de kullanılmaktadır. Brezilya’lı Balıkçılar sahillerde bol olan deniz yosunlarından Hypnea türlerini toplayıp hindistan cevizi ve palmiyelerin kuvvetli kök yapmaları için gübre olarak değerlendirmişlerdir. Yine Brezilya’da Yeşil alglerden Ulva , Enteromorpha da aynı amaçlar için toplanıp değerlendirilmiştir (Güner ve Aysel 1996).

Düzenli bir şekilde deniz yosun ekstraktlarını kullanan çiftçiler; yonca, soya, karnabahar, hıyar, domates, patates ve çilekte yüksek verim ve kalite elde etmişlerdir. Yine turunçgil, elma, şeftali, kiraz, üzüm ve domatesde deniz yosun ekstraktlarının meyve tutumunu arttırdığı bildirilmiştir(Kumbul 2000).

Ascophyllum nodosum extraktının çim alanlarına uygulanması sonucu çimlerde yeşil rengi arttırdığı kaydedilmiştir. Son zamanlardaki birçok çalışma bu etkilerin sayısını arttırmıştır.

Domates bitkilerine Ascophyllum nodosum extraktının kökten ve yapraktan uygulanması sonucu yapraklardaki yeşil rengi farkedilir bir biçimde arttırdığı saptanmıştır.

Yine hıyarlarda deniz yosunu extraktlarının klorofil miktarını arttırdığı bildirilmiştir (Whapham ve ark.1993). Serada yetiştirilen hıyarlara haftada bir defa deniz yosunu özü verilmesi sonucu kök büyümesinin uyarıldığı, bitkinin toplam kuru ağırlığının %50 oranında arttığı ayrıca, kökler vasıtasıyla daha çok bitki besin elementi alındığı belirlenmiştir.

Benzer şekilde, lahanalarda topraktan veya yapraktan deniz yosunu özü uygulandığında kök ve sürgün büyümesinin arttığı saptanmıştır (Verkleij 1992).

Yine, Ecklonia maxima'dan elde edilen ekstraktın laboratuvar kosullarında yetiştirilen domates bitkilerinde köklenmeyi arttırdığı kaydedilmiştir (Finnie ve Staden 1985). Şimşek (1995).

Klemantin mandarininde deniz yosunu özü uygulamasının vegetatif gelişmeyi teşvik ettiğini saptamıştır.

Deniz yosunlarının yaprak spreyi şeklindeki uygulamaları portakal, laym, elma, hıyar ve domateste hasat süresince oluşacak bozulmaları önlediği belirtilmiştir (Blunden 1991).

Yine Verkleij (1992), şeftalilerde hasad öncesinde 100-1000 kez seyreltilmiş deniz yosunu özü uygulamasının depo ömrünü uzattığını, muz ve mango meyvelerinin sulandırılmış ticari deniz yosunu solusyonuna batırılmasının da olgunlaşma oranını arttırdığını bildirmiştir.

Ascophyllum nodosum ekstraktı olan Goemar GA 14'ün ıspanak bitkisine sprey şeklinde uygulanması sonucunda; ıspanakta taze ağırlık miktarının arttığı saptanmıştır (Gassan ve ark. 1992).

Buğdayda deniz yosunu extraktlarının gerek yaprak gerekse topraktan uygulanması sonucunda, bitkilerin boyunu ve kuru ağırlığını arttırdığı bulunmuştur.

Normal koşullarda deniz yosunu extraktlarının topraktaki mikroorganizma sayısını da değiştirdiği kaydedilmiştir (Allwright 1992).

Bazı deniz yosun ekstraktları kıraç alanları iyileştirmek amacıyla kısmen Aran Adaları, İrlanda ve İskoçya'da kullanılmaktadır. Yine besin maddelerince fakir alanlar ile kurak alanlarda suyu tutması nedeniyle deniz yosunları oldukça kullanışlı olabilirler. İngiltere’de deniz yosunları gübre ve toprak yapısını iyileştirmek amacıyla oldukça yaygın bir şekilde kullanılmaktadır (Güner ve Aysel 1996).

Bir kahverengi alg olan Himanthalia Elongata, Breton çiftçileri tarafından enginar yetiştiriciliğinde kullanılmaktadır. Yine kahverengi alg ekstraktları tohumu uzun süre toprağa bağlamak ve topraktaki suyu tutması nedeni ile tohum çimlenmesinde işlenmiş toprağa sprey şeklinde uygulanmaktadır (Alwright 1992).

Marullarda büyüme ve besin maddesi içeriği üzerine sıvı yosun ekstraktı (Kelpak)'nın etkisi incelenmiş ve Kelpak'ın ürün miktarını ve yapraklardaki Ca, K, Mg miktarını arttırdığı kaydedilmiştir (Grouch ve ark. 1990).

Deniz yosunu ekstraktları bitkilerin hastalık ve zararlılara dayanıklılığını da etkilemektedir. Fakat bu konuda yapılmış çok az çalışma vardır. Deniz yosunu extraktlarının bitki nematodları üzerine olan etkilerinin araştırıldığı bir çalışmada, deniz yosunu extraktının Belonolaimus longicaudatus nematodunun zararını azalttığı kaydedilmiştir (Grouch ve Staden 1993; Whapham ve ark. 1994). Morgan ve Tarjan (1980), bu exrtaktın domates bitkilerine uygulanması sonucunda kök büyümesinin arttığı ve kök ur nematodu (meloidigyne spp.)'nun zararının azalttığını belirtmişlerdir.

Verkleij (1992), şalgamlara her hafta 120 kez sulandırılmış deniz yosunu ekstraktının püskürtülmesi sonucunda uygulama yapılan bitkilerin toplam yaprak yüzeylerinin %15'inin kontrol bitkilerinin ise %85'inin mildiyöden etkilendiğini bildirmiştir.

Aynı araştırıcı çileklerde yaptığı bir çalışmada Botrytis Cinerea enfeksiyonunun oluşumunu araştırmıştır. Deniz yosunu ekstraktı püskürtülen bitkilerde enfeksiyon oluşum oranının %4.6, kontrol bitkilerinde ise %22.5 olduğunu belirlemiştir.

Ayrıca, elmalarda kırmızı örümceğin ilk generasyonunun deniz yosunu ekstraktı uygulanması ile baskı altına alındığını saptamıştır.

Deniz yosun extraktlarının dünya tarımında kullanımı sonucunda; daha iyi kök gelişmesi sağlamak, çimlenme ile meyve ve sebzelerin depo ömrünü arttırmak, daha koyu renkli, büyük çiçek ve yaprak oluşumunu sağlamak, hastalık ve zararlılar ile don, kuraklık gibi stres koşulları ve olumsuz toprak koşullarına dayanımın arttırılması, topraktaki besin elementlerinin alımının arttırılması, bitkilerin daha uzun süre genç kalmalarını sağlamak gibi bir çok farklı etkileri kaydedilmiştir (Hong ve ark. 1995).

Dünyada tarım yapılabilecek arazinin sınırına gelinmektedir. Artan nüfusun beslenmesi için daha fazla gıda üretimine ihtiyaç duyulunca, birim alandan daha fazla ürün elde etmek zorunda kalınmış ve bunun sonucu olarak; kimyasal girdi kullanımı oldukça artmıştır. Tarım alanlarındaki bu yoğun girdi kullanımı sonucu verim ve üretim artmış, fakat sürdürülebilir toprak verimliliğini ve doğal dengeleri tehlikeye sokmuştur (Tortopoğlu, 2000).

Sentetik kimyasal girdilerin kullanımındaki artış ve çevre kirliliği; doğal dengenin bozulması ve besin zincirleriyle tüm canlılara ulaşan hayati tehlike yaratmaya başlamıştır. Bunun sonucu olarak: Başta gelir düzeyi yüksek ülkelerde olmak üzere birçok ülkede üretici ve tüketiciler örgütlenerek insanlarda toksik etki yapmayan, doğayı tahrip etmeyen yöntemlerle üretilen tarımsal ürünleri tercih etmeye başlamışlardır.

Bu amaçla, insan ve çevreye dost üretim sistemlerini içeren; kimyasal gübre ve ilaçların kullanımını yasaklayan; organik ve yeşil gübreleme ile ekim nöbeti uygulamayı, parazit ve predatörler gibi doğal kaynaklardan yararlanmayı tavsiye eden ve üretimde ürünün kalitesinin yükselmesini amaçlayan bir üretim şekli olan organik tarım ortaya konmuştur (Akkaya 1999). Yukarıda saydığımız yararlı etkilerinden dolayı, dogal bir kaynak olarak deniz yosunlarının da organik tarımda geniş bir kullanım alanı bulunmaktadır.

Günümüzde, deniz yosunlarının tarımda ve özellikle biyolojik tarımda verim ve kaliteyi arttırmak, bitki büyümesini düzenlemek, hastalık ve zararlılara karşı dayanıklılığı arttırmak, toprak yapısını iyileştirmek amacıyla ve hayvan besiciliği için dünyanın birçok bölgesinde kullanıldığı bilinmektedir.

Son yıllarda deniz yosun extraktlarının bu büyük avantajları anlasıldığı halde; Çok sayıdaki deniz yosunlarından hangisinin deniz yosunu ekstraktı yapımı için uygun olduğu, extraktların nasıl kullanılacağı, aktif bileşenlerinin ne olduğu ve standardizasyon konularında birçok bilgiye ihtiyaç vardır. Bu nedenle bu konudaki yeni çalışmalara gereksinim duyulmaktadır. Kaynak: TÜRKİYE 2. EKOLOJİK TARIM SEMPOZYUMU Bildirileri 14-16 KASIM 2001

Kaynak:

http://www.humikasit.info/deniz%20yosun.htm

http://www.agaclar.net/forum/archive/index.php/t-1462.html